هادی آفریده – داور بخش مستند چهل و دومین جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران، از نگاه خود به تحلیل کیفیت آثار مستند و چالش‌های پیش روی مستندهای کوتاه پرداخت. آفریده با اشاره به تغییر مثبت روند انتخاب و داوری در این دوره گفت: کار جالبی که بهروز شعیبی دبیر جشنواره فیلم کوتاه تهران امسال انجام داد، این بود که مانند بسیاری از جشنواره‌ها، داوری و انتخاب توسط یک گروه انجام شد. ما حدود ۱۵۰ فیلم را در مرحله نخست انتخاب کردیم و ۲۲ اثر را برای داوری انتخاب کردیم. وی با بیان اینکه این روند می‌تواند در آینده مورد بررسی بیشتر قرار گیرد، در ارزیابی کیفی آثار صراحت داشت و افزود: متأسفانه شخصاً کمتر فیلمی را دیدم که واقعاً بتوان گفت ایده، کانسپت، زبان و بیان جدیدی را در سینمای مستند تجربه کرده است. تجربه‌ها اغلب تکراری و فاقد نوآوری بودند. این در حالی است که توقع من از نسل جوان‌تر این است که در فرم‌های اجرایی خلاقانه‌تر رفتار کنند. این داور، اصلی‌ترین ضعف عمومی آثار را «نداشتن پژوهشی عمیق» عنوان کرد و توضیح داد: بیشتر فیلم‌ها پژوهش خوبی نداشتند. پژوهش فقط جمع‌آوری اطلاعات نیست، بلکه امکانی است برای رسیدن به فرضیه‌های جدید و خلق یک فیلم دراماتیک و جذاب درباره یک موضوع. به خاطر همین ضعف پژوهش بود که روایت بسیاری از فیلم‌ها دچار مشکل شده بود. آفریده با مقایسه با دوره قبل، از رشد بخش مستند خبر داد و گفت: سال گذشته تعداد فیلم‌های مستند انتخاب شده حدود ۱۳ اثر بود، اما امسال به حدود ۲۲ اثر رسیدیم. این افزایش تقریباً دو برابری در تعداد فیلم‌ها و سانس‌ها، خود اتفاق خوبی بود و باعث شد فیلم‌های مستند که معمولاً زیر سایه فیلم‌های داستانی کوتاه هستند، امسال کمی ارتقا پیدا کنند. وی این رشد را مرهون همراهی دبیر جشنواره دانست و خاطرنشان کرد: ایشان از جمله اولین مدیرانی بودند که واقعاً کنار ما ایستادند و با نظر داوران همراهی کردند. این همراهی برای من کم‌سابقه بود. سینمای مستند نیازمند پوست‌اندازی است آفریده با مرور تاریخچه سینمای جوان، به یک نقطه عطف منفی اشاره کرد و گفت: متأسفانه در سال‌های گذشته و در دولت‌های گذشته، مدیرانی در وزارت ارشاد و سازمان سینمایی آمدند که به صورت رسمی اعلام کردند که تمرکز انجمن سینمای جوان باید بر تولید فیلم‌های داستانی کوتاه باشد. این نگاه، اشتباه بود و باعث شد تولیدات فیلم کوتاه مستند زیر سایه فیلم داستانی قرار گیرد و تعادل به هم بخورد. وی با تأکید بر پرهزینه و زمان‌بر بودن تولید مستند نسبت به فیلم داستانی، درخواست خود را اینگونه مطرح کرد: ما از مدیریت جشنواره و انجمن سینمای جوانان ایران درخواست کردیم که بودجه فیلم‌های مستند در دفاتر سینمای جوان و ستاد مرکزی، به همان اندازه فیلم‌های داستانی افزایش یابد. آفریده خطاب به فیلمسازان جوان افزود: ما باید از یکدیگر توقع کار حرفه‌ای داشته باشیم. تولید گران است، اما وقتی نگاه آماتوری به تولید داشته باشیم، نمی‌توانیم توقع فیلم عالی داشته باشیم. قدم اول، پژوهش است و از دل پژوهش است که قصه‌های دراماتیک برای فیلم مستند زاییده می‌شود. این داور با اشاره به ضعف سیستم آموزشی فعلی، خواستار اقدامات عملی شد و مطرح کرد: آموزش سینمای مستند در تمام سطوح آموزشی کشور از دانشگاه تا انجمن سینمای جوانان نیاز به بازنگری دارد. طرح درس‌ها باید به‌روز شود، کتاب‌های جدید متناسب با فضای امروز تألیف شود و ورکشاپ‌های تازه‌ای مختص سینمای مستند در سراسر ایران باید برگزار شود؛ ما نیاز به پوست اندازی داریم. وی با هشدار درباره وضعیت شهرستان‌ها گفت: شهرستان‌های ما که دسترسی به مرکز گسترش سینمای تجربی ندارند، تنها شانس‌شان انجمن سینمای جوان است. اگر این انجمن در شهرستان‌ها کم‌رونق یا خاموش شود، نیروهای جوان درجه‌یکی از دست خواهند رفت. اولویت باید با آموزش و حمایت از بچه‌های شهرستان باشد. آفریده در پایان با ابراز امیدواری از تغییر رویه‌ی گذشته تصریح کرد: با رویکردی که در این جشنواره دیدم، به نظر می‌رسد دارند این روند را تغییر می‌دهند. فیلم‌های کوتاه داستانی در سال‌های گذشته رشد خوبی داشته‌اند و به استانداردهای بین‌المللی نزدیک شده‌اند. اما سینمای مستند که ریشه‌دارتر است، به دلیل قطع حمایت‌ها نتوانسته هم‌تراز فیلم کوتاه داستانی رشد کند. امیدوارم این تغییر جدید، اتفاق بیفتد و شاهد ارتقای کیفی در کنار رشد کمّی باشیم.